Leegstand van kantoren is een onderwerp dat de gelederen sinds 2008 actief in beweging houdt. Sinds de economische crisis is het onverhuurde deel namelijk fors toegenomen. Het Amstel3-gebied in Zuidoost is hierop geen uitzondering alhoewel het een lichtpuntje is dat de leegstand hier nu aan het afnemen is.
Maarten van Poelgeest, mijn collega in de stad, zond vorige week een stuk naar Het Parool, met als kop TERMINALE KANTOREN KUN JE BETER SLOPEN. Van Poelgeest wil omvorming van leegstaande kantoren niet meer aan de markt overlaten maar wil ingrijpen door eigenaren te dwingen tot afwaardering om vervolgens deze kantoren tegen een lage waarde te kunnen opkopen en slopen. Dat gaat me te ver. Ik zie ook een andere oplossing.

Allereerst wil ik aangeven dat leegstand vervelend is maar dat dit als eerste een probleem is voor eigenaren en hun financierders. Afgeleid daarvan is de investering die de overheid in het gebied heeft gepleegd. Zo komt de impuls in openbaar vervoer of wegen, bij minder gebruik niet tot zijn recht. Voor Zuidoost specifiek geldt dat de koopkracht van kantoormedewerkers wordt gemist door lokale winkeliers. Daarnaast, niet onbelangrijk voor Zuidoost, wordt het potentieel aan werk, met lege burostoelen, niet benut. En ja, rondom de leegstaande kantoren verwildert de natuur. Zo heb ik in het Bergwijkpark in Diemen laatst een vos zien lopen die zich te goed doet aan de konijnenpopulatie die zich naast een leegstaande kantoorkolos heeft genesteld.
De gemeente moet zich ook de vraag stellen of de ruimte die ingenomen wordt door kantoren noodzakelijk is voor het functioneren van de stad. Is er geen grond meer voor de bouw van woningen? In tegendeel. In Amsterdam liggen momenteel voldoende braakliggende percelen die door de crisis jaren onbebouwd zullen blijven. Die zijn bovendien veel goedkoper te benutten dan het uitkopen en slopen van kantoren. Alle kosten zijn hier al gemaakt om de grond bouwrijp te maken. Tenzij Van Poelgeest alleen dure woningen wil bouwen.
Zijn er dan andere functies waar op dit moment groot gebrek aan is. Als we de cijfers mogen geloven kunnen er nog wel wat hotels bij in de stad. Maar daarvoor loopt een aantal kansrijke initiatieven voor de omvorming van kantoren. Daar doet de markt dus zijn werk.
Kortom ik zie onvoldoende voordelen om nu zo dwangmatig in te grijpen in de markt. Er zijn nog andere redenen waarom ik denk dat het pleidooi Van Poelgeest weinig kans maakt.
De Amsterdamse wethouder doet een oproep aan het Rijk om bij te springen om kantoren te vorderen. Ik denk dat hij weinig gehoor zal vinden in Den Haag. We moeten ons namelijk voorstellen dat de grond waarop de kantoren staan in de afgelopen decennia ruimhartig is uitgegeven door de gemeente waarvan Van Poelgeest nu de baas is. Dat heeft Amsterdam honderden miljoen euro's opgeleverd. Ik denk dat het Rijk zich eerst zal afvragen wat Amsterdam met die miljoenen heeft gedaan alvorens te overwegen om zelf de portemonnee te trekken. En dan zal men zien dat de hoofdstad veel maatschappelijke doelstellingen heeft gefinancierd met de ''winst'' die een normale gemeente uit haar uitkering van het gemeentefonds moet halen. Daarmee heeft de gemeente dus geld vrijgespeeld voor politieke doelstellingen. En daarvoor zal het Rijk niet erg gevoelig zijn.
Daarnaast kijkt collega Asscher van Financien nadrukkelijk over de schouder van Van Poelgeest mee. En ik zie zijn waarschuwende vingertje al. Asscher weet namelijk dat de jaarlijkse inkomsten uit erfpacht een belangrijke kurk vormen om de Haagse ombuigingen op te vangen. De wethouder grondzaken (ook Van Poelgeest) verdient namelijk veel geld aan kantoren. Of ze nou leeg staan of niet, deze grond heeft de hoogste waarde waarop erfpacht moet worden afgetikt. En dat zijn structurele langjarige inkomsten. Functies die hiervoor in de plaats komen, zoals woningen, leveren structureel minder erfpacht op. Bij een maatregel die sloop bepleit van kantoren moet Amsterdam dus fors inboeten op de inkomsten die ze niet kan missen.
Kortom het door Van Poelgeest voorgestelde scenario van gedwongen opkopen en slopen door de gemeente, is de komende jaren weinig kansrijk.
Wat dan wel?
Gezien bovenstaande argumenten moeten we rekening houden met een omvorming die decennia gaat duren waarbij de markt zo min mogelijk belemmeringen ervaart bij het omvlaggen van de functie van het gebouw.
Sinds najaar 2010 is de Leegstandswet van kracht is. Eigenaren dienen leegstand bij de gemeente te melden. Doe ze dat niet dan riskeren ze een boete. Aangezien de hoogte van deze boete niet opweegt tegen de mate waarin eigenaren moeten afwaarderen, is dit middel alleen niet probaat om als omvormer te functioneren.
Van Poelgeest noemt daarnaast in zijn betoog het soepel aanpassen van bestemmingsplannen om eigenaren uit te dagen. Daar zou je het afschaffen van welstandseisen aan toe kunnen voegen. Dat zijn op zich prima maatregelen.
Tot slot is er nog een titel die Van Poelgeest voor het gemak maar even niet noemt en dat is de parkeernorm die Amsterdam oplegt. Bij nieuwbouw bepaalt de gemeente hoeveel parkeerplaatsen per werkplek, een kantoor krijgt. En die norm is mede onder het bewind van Van Poelgeest, aan banden gelegd.
Hij vergist zich ook als hij stelt dat met name oudere kantoren aan de onderkant van de markt momenteel niet verhuurd worden. Het zijn ook de nieuwste kantoren met een lage parkeernorm die het moeilijk hebben. Bedrijven vinden het namelijk nog steeds belangrijk dat hun kantoor met de auto kan worden bezocht en prefereren een ruime parkeernorm boven een modern kantoor.
Als de gemeente er voor zorgt dat die ruime parkeernorm van de oudere kantoren verhandelbaar wordt en door een eigenaar kan worden doorverkocht naar een nieuwer kantoor, dan biedt dit daadwerkelijk ruimte voor afschrijving van oude kantoren en een betere benutting van nieuwe gebouwen. Kom op Maarten, daar ligt je kans om te slopen!