Amsterdam heeft al meer dan 25 jaar een ombudsman. De ombudsfunctie kwam overgewaaid vanuit Zweden. VARA-programmamaker Tom Pauka introduceerde het in ons land in 1969 na een vakantie in Zweden. De eerste televisieombudsman was Marcel van Dam, later zouden Johan van Minnen, Hans Ouwerkerk en Frits Bom volgen. Ze besteedden hoofdzakelijk aandacht aan consumentenzaken.
Rotterdam beet als eerste gemeente het spits af (1976), de Nationale Ombudsman volgde (1982) en in Amsterdam werd Nora Salomons vanaf 1 januari 1987 de eerste Gemeentelijke Ombudsman. De strijdlustige vrouw en oud-kamerlid Nora Salomons (*) werd in 2005 werd zij opgevolgd door de oud-rechter Ulco van der Pol. En sinds 2013 staat de bestuurskundige Arre Zuurmond aan het stuur van een inmiddels flink apparaat als Gemeentelijk Ombudsman die naast Amsterdam ook een aantal gemeenten in de regio bedient.

Arre Zuurmond
Toen ik ik nog niet zo lang bestuurder was in stadsdeel Oud-Zuid maakte ik kennis met Nora Salomons. Ze ontbood zichzelf op mijn kantoor. Er waren klachten over de dienstverlening bij een afdeling waar ik verantwoordelijkheid voor had. Was ik daarvan op de hoogte? De bereikbaarheid was onvoldoende en afgesproken termijnen werden niet gehaald. Wat ging ik daar aan doen? Op indringende maar charmante wijze wees Nora mij op haar uitspraken in een aantal zaken aangekaart door hulpzoekende burgers. Geen juridisch oordeel maar een krachtig verzoek tot een praktische oplossing. Aan de slag. En de ombudsman liet niet los. Maar als er na een paar jaar geen herhaling optrad van de gebreken, dan kon ze dat ook waarderen met een licht schouderklopje.
Daarna maakte was ik met enige in gesprek met Nora en haar opvolger. Wat kan beter? Vaak heb je als bestuurder al indicaties dat de bejegening richting ondernemers of bewoners bij een bepaald onderdeel beter kan. Maar met een vermaning van de ombudsman is er geen ontkomen meer aan. Dan is er een helder signaal dat opgepakt dient te worden.
Recent is het jaarverslag over 2013 uitgekomen van de Gemeentelijke Ombudsman, verpichte kost voor politici. Een paar algemene bevindingen uit het rapport over 2013. De ombudsman adviseert een 'early warning' bij burgers die problematische schulden hebben. Zo zouden veel onnodige verhogingen van schulden voorkomen kunnen worden. Kleine ondernemers worden regelmatig slachtoffers van gemeentelijke regels. De ombudsman krijgt de indruk dat ondernemers die brutaalweg zonder vergunningen aan de slag gaan en er vaak beter vanaf komen, dan ondernemers die zich netjes aan de regels houden. In 2014 gaat hij hier nader onderzoek naar doen. Tot slot constateert Zuurmond dat de effectiviteit van ambtenaren omhoog kan als ze meer bevoegdheid krijgen en nemen bij de uitvoering van hun taak. Daarmee zijn ze beter in staat om voor de burger optimale oplossingen te nemen.
Het rapport is een goede aanleiding om binnenkort de ombudsman eens uit te nodigen in ons stadsdeel en hem een toelichting te laten geven op zijn advizen mede in relatie tot wat hij aan klachten heeft afgehandeld in Zuidoost (#).
(*) Op 11 januari 2010 overleed Nora, veel te vroeg, op 64-jarige leeftijd.
(#) Veel bewoners en ondernemers weten de ombudsman inmiddels te vinden. Voor sommige klachten over de gemeente is de Ombudsman niet bevoegd die te onderzoeken. Bijvoorbeeld klachten over het algemeen gemeentelijke beleid of een besluit waartegen een procedure bij de rechter aanhangig is. Voor bepaalde klachten is de Ombudsman niet verplicht de klacht in onderzoek te nemen omdat bijvoorbeeld de omstreden gedraging langer dan een jaar geleden is of als er een bezwaarprocedure gaande is. Klachten bijvoorbeeld over het uitblijven van een antwoord, geen goede informatie krijgen of geen afspraak kunnen maken met de gemeente, kunnen soms snel worden opgelost. In dergelijke gevallen verwijst de Ombudsman niet door naar de interne klachtenprocedure maar neemt zij zelf contact op met de voor interne afhandeling gemeente. Soms kunnen die klachten dan snel worden opgelost. Ook stadsdeel Zuidoost heeft een eigen klachtencoordinator. In 2013 zijn over het stadsdeel Zuidoost 66 klachten bij de ombudsman binnengekomen. In dat jaar zijn 62 klachten afgehandeld. In 5 gevallen heeft de ombudsman een rapport opgemaakt. Een rapport betekent in de regel een advies om de dienstverlening te verbeteren.
Als de Ombudsman op de hoogte is van alle benodigde feiten en omstandigheden, zal zij overgaan tot het opstellen van een openbaar (anoniem) rapport. Daarin geeft zij haar oordeel over de klacht weer en de behoorlijkheidsnorm die is geschonden. Het oordeel houdt in of de klacht (deels) gegrond of (deels) ongegrond is. Aanbevelingen van de Ombudsman zijn niet afdwingbaar: het dagelijks bestuur kan die naast zich neerleggen, maar moet dan wel gemotiveerd aangeven waarom dat gebeurt. De Ombudsman controleert of de gemeente haar toezeggingen aan de Ombudsman nakomt.




















