Een wandeling op de Viergrenzenweg
emilejaensch 22-05-2010 01:03-
permalink
Met de Pinksterdagen voor de deur is er ook weer ruimte om er op uit te trekken en te gaan wandelen. Ik hou er zelf van ook de geschiedenis te kennen van een gebied dat ik bezoek. Wellicht geeft onderstaand nog inspiratie om de schoenen onder te binden.
Ik was ooit met een gezelschap op weg naar het drielandenpunt bij Vaals en daar viel me op dat we liepen op de Viergrenzenweg. Dat vormde de aanleiding voor een geschiedenisles over de 19e eeuw.

Waarom heet de steile straat die de heuvel oploopt de Viergrenzenweg?
Ooit was namelijk het Drielandenpunt een Vierlandenpunt, leerde ik. Van 1815 tot 1914 kwamen bij grenspaal 193 vier landen bij elkaar: Nederland, België, Duitsland en het ministaatje Moresnet. Deze dikke drie vierkante kilometer grote natie was een noodgreep.
Nadat Napoleon was verslagen bij Waterloo, deelden de overwinnaars Europa op. Nederland en België werden één land onder de prins van Oranje. Met de buurman Pruisen – tegenwoordig deel van Duitsland – werden grensafspraken gemaakt. Over vrijwel alle grenzen werden Nederland en de Duitsers het eens, behalve over een dorpje in wat nu België is: Kelmis.

In dit kleine plaatsje lagen namelijk verschillende zinkmijnen die beide landen graag wilden hebben. Zink was schaars, dus werd over de mijnen van Kelmis flink onderhandeld. Maar zonder resultaat. Uiteindelijk werd er een compromis gesloten: Moresnet was van niemand, het zou een apart neutraal land worden, waar zowel Nederland als Pruisen beide een regeringscommissaris aanstelden voor het bestuur. Om het ingewikkeld te maken, gold in het dorpje de Franse wet, nog opgesteld in de tijd van Napoleon. Daardoor waren daar lijfstraffen nog ver in de 19e eeuw wettelijk toegeschreven.
Na 1839, toen België onafhankelijk was geworden van Nederland, grensde Moresnet aan België, Pruisen en op het vierlandenpaunt de Vaalserberg ook aan Nederland. België was natuurlijk in 1830 al onafhankelijk geworden, maar tot 1839 hoorde Limburg, met uitzondering van Maastricht, bij België.
De neutraliteit leek een lolale huisarts een goede reden om Moresnet tot de thuisbasis van de wereldwijde Esperantobeweging te maken. Het Esperantolandje kreeg een eigen volkslied en de naam Amikejo (vriendplaats).
Uiteindelijk heeft Moresnet een eeuw bestaan. In de Eerste Wereldoorlog werd het veroverd door Duitsland, maar na 1918 kwam het in Belgische handen. In dat land ligt Kelmis en omgeving nog steeds. Het is een leuk uitstapje vanuit Limburg, je kunt langs de voormalige grensstenen lopen en je verbazen over de loop van de geschiedenis.
Ik heb na het bezoek aan Vaals ook het museum bezocht in Neu Moresnet (Belgie) dat gewijd is aan de geschiedenis van het neutrale land. De postzegels en betaalmiddelen zijn de levende bewijzen van het bestaan van het ministaatje. Al zijn de munten nooit een wettig betaalmiddel geworden

Het Belgische zender Canvas besteedde afgelopen maand aandacht aan Moresnet met een documentaire in kader van de serie Publiek Geheim. Het laatste levende bewijs van het ministaatje komt in beeld en zij toont haar identiteitsbewijs. Te zien is dat ze in 1913 geboren is in het neutrale Moresnet.
Waar een wandeling je allemaal niet kan brengen.

Reacties
Het Oostlimburgs-Ripuarisch, Platdiets (tegenwoordig ook Geullands genoemd) blijft een aparte mooie taal. De historie van deze omgeving klink er in door. Het Esparanto is een moderne geconstrueerde taal.
Leuk om nog even terug te gaan in jouw blog!
Vrolijke groet,