Emile Jaensch
Bestuurder Stadsdeel Amsterdam Zuidoost (VVD)
Lessen van Jane Jacobs
In de zestiger jaren verscheen een boek dat stadsplanologen nog dagelijks inspireert. In 1961 verscheen van de Amerikaanse publiciste Jane Jacobs, haar bekendste boek: The Death and Life of Great American Cities (Dood en leven van grote Amerikaanse steden). The New York Times schreef hier enige tijd geleden over "perhaps the most influential single work in the history of town planning...." Het behoort kortom nog altijd tot de meest beduidende geschriften over stedelijke ontwikkeling en stadsplanning.
The Death And Life Of Great American Cities
 
Voor Zuidoost in het bijzonder heeft Jacobs een paar lessen meegegeven. De Bijlmermeer is geinspireerd op beelden van Le Corbusier waarin functies als wonen ,werken en verkeer zo veel mogelijk van elkaar geschieden zijn. Jacobs ziet daarentegen een succesvolle stad als buurten met een levendig straatbeeld.
 
Buurten hebben in haar ogen meerdere functies nodig voor een dynamische, lokale economie. De straten zijn in de optiek van Jacobs van eminent belang als visitekaartje van de buurt en als sociaal netwerk door de stad.
Tevens is het in haar ogen niet nodig om oude gebouwen te slopen; deze zijn nodig voor economische activiteiten die de hoge kosten van nieuwbouw niet kunnen opbrengen, zodat de efficiëntie en het intensieve gebruik van de wijk niet in gevaar komt door ongevraagde nieuwbouw. De menselijke schaal diende volgens de in 2006 overleden Jacobs, de maat te zijn in stedelijke ontwikkeling.
 
Onlangs wees iemand me op een inspirerend stuk op het platform voor wijkgericht werken. Hierop staat de volgende bevlogen vertaalslag van Jacobs voor wijkambtenaren in tien stappen, van de hand van planoloog en wijkmanager in Den Helder Martin van der Maas:
  1. De gebouwde omgeving heeft een grote invloed op de wijze waarop mensen in een wijk met elkaar omgaan. In dichtbebouwde, diverse stadswijken ontwikkelen sociale verbanden zich beter dan in groene, monofunctionele buitenwijken.
  2. Een stad of wijk is een probleem van georganiseerde complexiteit, waarvoor een benadering vanuit losse sectoren of variabelen niet afdoende is.
  3. Wijkambtenaren kunnen belangrijke overheidsinstrumenten zijn voor de creatie en instandhouding van optimaal functionerende, diverse wijken.
  4. Sociale cohesie bepaalt sociale veiligheid. Opbouw en instandhouding ervan kan niet worden geïnstitutionaliseerd.
  5. Een wijk moet continu aanpasbaar zijn aan de wensen en grillen van een dynamische bevolking. Blauwdrukelementen zoals grote monofunctionele architectonische iconen zijn daarom meestal ongewenst.
  6. Voor een optimaal functionerende wijk zijn veel face-to-face-contacten in de openbare ruimte nodig. Vooral voetgangersverkeer dus, en weinig auto’s.
  7. Veel groen in een wijk lijkt een kwaliteit, maar is het meestal niet. Stadsgroen gedijt sociaal gezien bij schaarste. Anders ontaardt het in desolaat, argeloos en onveilig groen.
  8. Achterstandsbuurten regenereer je niet door ze grootschalig te slopen, maar door hoopgevende processen van onderop een kans te geven en te stimuleren.
  9. Professionele experts moeten een wijk niet naar hun hand willen zetten, maar meer een rol nemen als slimme katalysator van wijkprocessen, bottom-up-gericht, en met de cultuur mee.
  10. Een stadswijk kan en moet in veel opzichten worden beschouwd als een ecosysteem: zelfdragend, complex, en fraai vanuit zichzelf.

Deze tien regels zijn naadloos toepasbaar op Zuidoost. Zo zien we dat ruim 50 jaar na publicatie we nog lessen trekken uit de geschriften van deze wijze vrouw.

Reacties

Hetty op 02-04-2012 18:55
Volg het Amerikaanse voorbeeld en je hebt onleefbare steden. Er zitten goede punten in bovenstaand boek, maar het probleem is meestal dat planologen die niet in de wijken wonen bepalen wat er gebeurt. Ook politici willen hun ambities en waanvoorstellingen opdringen. En elke vijf jaar is er een nieuwe theorie, want telkens blijkt het niet te kloppen.
Nederland moet zelf bepalen wat wij hier willen. En een dringende noodzaak is groen. Waarom? Omdat wij anders stikken in de uitlaatgassen van de planologen.
Jaensch op 02-04-2012 20:09
Hetty, zou het niet zo kunnen zijn dat ze in Amerika niet helemaal naar Jacobs hebben geluisterd? Emile
Hetty op 02-04-2012 20:16
Emile, als ik nog even mag uitweiden over het groen (punt 7) in je bovenstaand stuk. Toevallig zag ik vandaag in mijn rss reader een stuk voorbijkomen over Jane Jacobs in de New York Review of Books.  Blijkbaar wordt ze ook misbegrepen door conservatief Amerika volgens dit artikeltje.
Het mag duidelijk zijn dat Jane Jacobs een voorstander was van groen in de stad. Zij kwam op voor behoud van het groen van Greenwich Village park, waar de cityplanners een weg wilden hebben voor de 'bereikbaarheid', en andere parken.

In ditzelfde blad nog een stuk over deze 'profeet' waarin te lezen is:

"I first heard of Jane Jacobs in 1956 when a friend suggested I read her article “Downtown Is for People” in Fortune, which laid out the case against Le Corbusier’s Radiant City ideology, which had infected much city planning of that period, including that of New York’s Robert Moses and East Berlin’s Stalinallee. “These projects will not revitalize downtown; they will deaden it,” she wrote.
They will be spacious, parklike, and uncrowded. They will feature long, green vistas. They will be stable and symmetrical and orderly. They will be clean, impressive, and monumental. They will have all the attributes of a well-kept, dignified cemetery."
 
In onze huidige wereld wordt de waarde of de aanwezigheid van groene gebieden bepaalt door de grondwaarde. Het groen dat in ruimtelijke ordening wordt voorzien is vaak een optie voor uitbreiding van bebouwing later.
In ons stadsdeel gaat men zover dat ook parken die vallen onder de Ecologische Hoofdstructuur en de Hoofdgroenstructuur gezien worden als een mogelijkheid om geld te verdienen. Het Gaasperpark wordt aangepast aan de noden van muziekevenementen.
Zoals je kan lezen in dit artikel is het vaak een kwestie van één of een paar individuen die een project door willen drijven tegen de wil van grote groepen mensen in.

Het idee van grote open groene velden heeft niets te maken met natuur waar mensen zich thuis in voelen. Een park is een gebied met ontelbare verschillende landschapjes, dat ook geschikt is voor de kleine fauna en beschermde flora. Het aanpassen van onze parken tot grote open velden is fout. Het Bijlmerpark dreigt die richting uit te gaan. Je kan er dwars doorheen kijken. Dus plant er maar flink veel bomen en struiken in.
Criminaliteit zoekt de open ruimtes, niet de beslotenheid van tuinen en parken. Ga de locaties na waar het geweld plaatsvindt en je zult zien dat die midden in de bebouwde kom liggen.
Blijkbaar zag Jane ook het barsten van de huizenbubbel aankomen. Zo'n bubbel drijft ook de grondprijzen op, met alle gevaar van dien voor het groen in steden.
Als een economie zich niet zo kan organiseren dat er geld beschikbaar komt voor groen uit de winsten van de grote ondernemingen om maar één ding te noemen, dan is er iets grondig mis met die economie.
Hetty op 02-04-2012 20:22
Emile, ik denk dat je gelijk hebt, men heeft in de VS niet naar mensen als Jane Jacobs geluisterd. Men vind daar natuurbeschermers nog steeds 'stom en egoïstisch' zoals die Robert Moses activisten voor parken noemde. Als er een vorm is van egoïsme die voor iedereen gunstig is, in dit geval behoud van natuur, dan noem je dat sociaal, een universele waarde.
evert hartog op 03-04-2012 10:07
Grappig dat je hier alsliberaal mee komt. De lessen van Jane Jacobs zouden naadloos in een sociaal democratisch partijprogramma kunnen worden opgenomen.
Jaensch op 03-04-2012 10:34
Evert, was is er nu sociaal-democratisch aan haar denkbeelden? Voor Amerikaanse begrippen was ze wellicht vooruitstrevend maar dat ben je in dat land al snel. Emile
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl