Lessen van Jane Jacobs
emilejaensch 02-04-2012 08:01-
permalink
In de zestiger jaren verscheen een boek dat stadsplanologen nog dagelijks inspireert. In 1961 verscheen van de Amerikaanse publiciste Jane Jacobs, haar bekendste boek: The Death and Life of Great American Cities (Dood en leven van grote Amerikaanse steden). The New York Times schreef hier enige tijd geleden over "perhaps the most influential single work in the history of town planning...." Het behoort kortom nog altijd tot de meest beduidende geschriften over stedelijke ontwikkeling en stadsplanning.

Voor Zuidoost in het bijzonder heeft Jacobs een paar lessen meegegeven. De Bijlmermeer is geinspireerd op beelden van Le Corbusier waarin functies als wonen ,werken en verkeer zo veel mogelijk van elkaar geschieden zijn. Jacobs ziet daarentegen een succesvolle stad als buurten met een levendig straatbeeld.
Buurten hebben in haar ogen meerdere functies nodig voor een dynamische, lokale economie. De straten zijn in de optiek van Jacobs van eminent belang als visitekaartje van de buurt en als sociaal netwerk door de stad.

Tevens is het in haar ogen niet nodig om oude gebouwen te slopen; deze zijn nodig voor economische activiteiten die de hoge kosten van nieuwbouw niet kunnen opbrengen, zodat de efficiëntie en het intensieve gebruik van de wijk niet in gevaar komt door ongevraagde nieuwbouw. De menselijke schaal diende volgens de in 2006 overleden Jacobs, de maat te zijn in stedelijke ontwikkeling.
Onlangs wees iemand me op een inspirerend stuk op het platform voor wijkgericht werken. Hierop staat de volgende bevlogen vertaalslag van Jacobs voor wijkambtenaren in tien stappen, van de hand van planoloog en wijkmanager in Den Helder Martin van der Maas:
- De gebouwde omgeving heeft een grote invloed op de wijze waarop mensen in een wijk met elkaar omgaan. In dichtbebouwde, diverse stadswijken ontwikkelen sociale verbanden zich beter dan in groene, monofunctionele buitenwijken.
- Een stad of wijk is een probleem van georganiseerde complexiteit, waarvoor een benadering vanuit losse sectoren of variabelen niet afdoende is.
- Wijkambtenaren kunnen belangrijke overheidsinstrumenten zijn voor de creatie en instandhouding van optimaal functionerende, diverse wijken.
- Sociale cohesie bepaalt sociale veiligheid. Opbouw en instandhouding ervan kan niet worden geïnstitutionaliseerd.
- Een wijk moet continu aanpasbaar zijn aan de wensen en grillen van een dynamische bevolking. Blauwdrukelementen zoals grote monofunctionele architectonische iconen zijn daarom meestal ongewenst.
- Voor een optimaal functionerende wijk zijn veel face-to-face-contacten in de openbare ruimte nodig. Vooral voetgangersverkeer dus, en weinig autos.
- Veel groen in een wijk lijkt een kwaliteit, maar is het meestal niet. Stadsgroen gedijt sociaal gezien bij schaarste. Anders ontaardt het in desolaat, argeloos en onveilig groen.
- Achterstandsbuurten regenereer je niet door ze grootschalig te slopen, maar door hoopgevende processen van onderop een kans te geven en te stimuleren.
- Professionele experts moeten een wijk niet naar hun hand willen zetten, maar meer een rol nemen als slimme katalysator van wijkprocessen, bottom-up-gericht, en met de cultuur mee.
- Een stadswijk kan en moet in veel opzichten worden beschouwd als een ecosysteem: zelfdragend, complex, en fraai vanuit zichzelf.
Deze tien regels zijn naadloos toepasbaar op Zuidoost. Zo zien we dat ruim 50 jaar na publicatie we nog lessen trekken uit de geschriften van deze wijze vrouw.

Reacties
In ditzelfde blad nog een stuk over deze 'profeet' waarin te lezen is:
Het idee van grote open groene velden heeft niets te maken met natuur waar mensen zich thuis in voelen. Een park is een gebied met ontelbare verschillende landschapjes, dat ook geschikt is voor de kleine fauna en beschermde flora. Het aanpassen van onze parken tot grote open velden is fout. Het Bijlmerpark dreigt die richting uit te gaan. Je kan er dwars doorheen kijken. Dus plant er maar flink veel bomen en struiken in.
Criminaliteit zoekt de open ruimtes, niet de beslotenheid van tuinen en parken. Ga de locaties na waar het geweld plaatsvindt en je zult zien dat die midden in de bebouwde kom liggen.