Emile Jaensch
Bestuurder Stadsdeel Amsterdam Zuidoost (VVD)
Voor welk probleem is dit een oplossing?

Die vraag stelde ik mij naar aanleiding van het aandragen van een gemeentelijk hypotheekfonds door de Amsterdamse PvdA. Gisterenavond was er een debat georganiseerd door de grootste partij van de stad in Pakhuis De Zwijger, met vertegenwoordigers uit financiele sector en makelaars. Michiel Mulder, raadslid PvdA en ik mochten het politiek afmaken.

Eerst geef ik mijn argumenten om kritisch te staan tegenover het initiatief van de PvdA. Daarna geef ik een korte impressie over het verloop van de avond.

In het algemeen zul je als politieke partij moeten uitleggen welk probleem je ziet, welke oplossing daarbij past en in hoeverre de overheid cq gemeente hier een rol in moet spelen, waarna je die rol preciseert.

De PvdA stelt dat de woningmarkt in de stad vastloopt doordat kopers niet aan hun trekken komen bij bestaande financiele instellingen en concludeert dat een Amsterdamse Hypotheekbank of Fonds de oplossing is voor dit probleem. Dat is te vlug.

De woningmarkt is gestagneerd in Nederland. Voor Amsterdam betekent dit dat er nagenoeg geen nieuwbouw meer is en dat de doorstroming op de woningmarkt tot stilstand komt. Hoe erg is dat? Dat zorgt er voor dat nieuwkomers aan de onderkant van de markt moeite hebben om hun plek te vinden. Voor de roltrap die Amsterdam wil zijn waarbij we talentvolle jongeren aan onze economische motor willen binden is die hapering niet goed. De PvdA en VVD kunnen het snel eens zijn als we de afgestudeerde en werkende starters aan een woning moeten helpen.

Daarvoor kun je ruimte realiseren door mensen die een stap verder zijn in hun wooncarriere te laten doorstromen. Of je kunt bijbouwen voor starters. Dat laatste gebeurt inmiddels op steeds groter wordende schaal in Amsterdam, Diemen en Zaanstad. Ik noem bewust ook laatstgenoemde gemeentes om aan te geven dat het niet slechts een Amsterdamse uitdaging is. Nieuwe toetreders voor de stad zoeken zeker niet allemaal een woning binnen de grenzen van de hoofdstad. 

En veel van deze starters willen niet kopen. Ze huren liever. De regio heeft nu nog een tekort aan huurwoningen tussen de 600-900 euro. Daar ligt dus een opgave om meer ruimte aan te geven. De trend om te huren wordt ook bevestigd uit het gegeven dat makelaars veel minder bezichtingen hebben en banken aanzienlijk minder hypotheekaanvragen. Kortom veel zoekers laten de koopmarkt op dit moment links liggen. Dat kan ik jammer vinden als VVD'er maar dat is op dit moment wel de realiteit.

Kortom met een oplossing om financiering van aankoop te versoepelen bereik je in beginsel maar een deel van het probleem. Maar hoe zit het precies met die haperende financiering?

De PvdA stelt dat banken moeilijk doen bij verlening van hypotheken en strenger zijn dan de regels voorschrijven. Ik mis hiervoor hard bewijs. In Het Parool van 28 maart schrijft Mulder dat Gerrit Zalm van ABN Amro op 1 maart jl heeft gezegd dat de bank niet meer hypotheken gaat verstrekken. Maar wat zei hij werkelijk? 'We gaan de hypotheekportefeuille stabiliseren' Zo staat het op de band van radio BNR. Zalm heeft het over het aandeel in de totale kredietportefeuille van de bank. Hij zegt niet dat er geen nieuwe hypotheken bij kunnen komen. Met aflossingen gaat hij nieuwe hypotheken verstrekken. De praktijk is dat veel Nederlanders op dit moment met spaargeld versneld hun hypotheek aflossen vanwege de lage rente op spaargeld. Kortom Zalm heeft nu juist extra ruimte om nieuwe hypotheken te verstrekken. 

Wat we wel herkennen is dat mensen veel minder kunnen lenen dan voorheen. Daar hebben we landelijk normen voor opgesteld. Dat is dus geen probleem dat de gemeente Amsterdam kan oplossen. Het leidt er in ieder geval toe dat kopers die een paar jaar geleden met hun eerste salaris voor 200.000 euro konden beginnen in de Baarsjes of De Pijp, nu de wijk nemen naar Nieuw West, Noord of Zuidoost. En daar voor 120.000 euro een appartement aanschaffen. Of dat jong talent genoegen neemt met een kleinere ruimte binnen de Ring. Is dat een probleem? Lijkt me niet.

Tot slot merk ik op dat de gemeente Amsterdam al veel petten op heeft op de woningmarkt. Grondeigenaar en erfpachter, vergunningverstrekker en op veel fronten ook nog gebiedsontwikkelaar. Voor een gemeente is dat al een heel arsenaal. Je moet in mijn optiek als overheid allereerst je publieke doelen dienen, die op geen enkele andere wijze door een partij kunnen worden ingevuld. Voor mij is niet aangetoond dat een publiek doel is gediend met een gemeentelijk hypotheekfonds, dat niet al door andere partijen (incl. landelijke overheid) kan worden opgepakt.

Daar zit wel een verschil met de PvdA die sneller grijpt naar de inzet van de overheid als er een probleem moet worden opgelost. Dat allemaal op risico van de lokale belastingbetaler. Zo zijn er niet voor niks wetten gekomen (zoals FIDO en HOF) die verbieden dat publiek geld wordt ingezet voor niet-publieke doelen. Dat heeft er in het verleden al toe geleid dat hypotheekverstrekking aan ambtenaren door gemeenten is stopgezet.

Dan de avond zelf. De organisatie was strak. Goede sprekers, fraaie lokatie. Met dat recept had de opkomst wat hoger gemogen. De circa 30 aanwezigen kregen een goed inzicht in de financiele situatie van banken en de oplossing om de markt met leningen los te trekken.

Aanname was dat meer ruimte voor het verstrekken van hypotheken de woningmarkt helpt. Iets wat ik vooraf al betwijfelde. Interessant was dat Remco Polman, aangekondigd als specialist van het door de PvdA aangeprezen Deense model, expliciet geen rol zag voor de lokale overheid om deze methodiek te introduceren. Het model maakt geen gebruik van overheidsgaranties. Beleggers, banken als tussenpersonen en hypotheekzoekers weten elkaar op een transparante markt te vinden, aldus Polman. Ook andere specialisten opperden dat financiering van woningen een landelijke oplossing vraagt.

Michiel Mulder en Eefje Voogd van de Amsterdamse makelaars brachten daar tegen in dat wachten op landelijk beleid te lang duurt en dat de stad vraagt om een oplossing die binnen enkele maanden kan worden ingevoerd.

De avond heeft mij niet overtuigd mijn scepsis in te wisselen voor een enthousiaste steun aan een lokaal hypotheekfonds. Over een lokale bank ging het -gelukkig- al niet meer. 

Na afloop was er ruimte om na te praten. Martijn Blom, een van de initiatiefnemers van de Klusflat Kleiburg vertelde me bij de borrel dat bijna de helft van de eerste 100 woningen is verkocht. ABN Amro (die bank van Zalm) en Triodos hebben hun vertrouwen uitgesproken is dit experiment en financieren de meeste hypotheken!

Met Michiel Mulder heb ik nog eens afgesproken om het onderliggende probleem dieper te analyseren en te kijken welke oplossingen daar bij passen. Het denken staat kortom niet stil. 

Wellicht dat ik het met Mulder dan ook nog eens zal hebben over een ander probleem dat kopers en huiseigenaren -zeker in Zuidoost- bezig houdt; de onzekerheid in het huidige erfpachtsysteem die de mutatie van woningen remt in gebieden waar over pakweg 10 jaar de erfpachtcanon opnieuw voor moet worden afgesloten. Kopers weten nu niet waar ze na conversie aan toe zijn. Banken zouden dan ook terughoudend zijn om nog hypotheken voor deze woningen te verstrekken. Eeuwigdurende erfpacht kan hier de oplossing voor zijn. De invoering hiervan laat echter al een tijdje op zich laat wachten.

Reacties

Jenny van Dalen op 29-03-2013 14:43

Beste Emile,

Er staan nog genoeg woningen vrij voor de prijs tot € 900, zeker in zuidoost, o.a. Kameleon en Karspelhof, ook worden sociale huurwoningen die niet verkocht worden aangeboden als vrije sector huurwoningen.  In Amersfoort de wijk Vathorst staan zeker een 100 prachtige nieuwe huurwoningen te wachten op bewoners, niet te verhuren, bouwen voor leegstand wat we gelukkig hier niet meer doen. Doorstromen naar een andere woning die past bij je carriere zal lastig worden dan moet de economie toch eerst aantrekken. Mensen blijven wonen waar ze zitten. Lees net dat  3700 woningeigenaren met een restschuld blijven zitten.Afgelopen week al 2 keer gehoord dat kinderen met hun gezin weer bij ouders in gaan wonen, top hypotheek, huis met verlies verkocht en geen huurwoning te krijgen.

Ik blijf zitten waar ik zit, eigenlijk a sociaal in zo'n grote huurwoning, maar ga ik meer betalen voor een kleinere woning, zeker weten van niet. Mijn huidige woning gaat bij verhuizing de markt op, staat dan net als als anderen veel te lang leeg en beland dan in de vrije sector huur. Probleem gaat worden dat we te weinig goekopere huurwoningen over houden.  Wonen naar inkomsten is misschien een oplossing. Voor starters telt ook kopen is prima als je het op kan brengen, maar de economie trekt nog niet aan, baangarantie is er nauwelijks dus kan dat problemen geven bij het verstrekken van een hypotheek, volgens mij is dat 1 van de redenen dat er nauwelijks huizen worden verkocht. Hoor het graag van je. Ik wens je goede paasdagen toe.

Emile op 29-03-2013 23:25

@Jenny, natuurlijk weet ik wat er te huur staat in Zuidoost en wij hebben een relatief groot aantal woningen tot 900 euro. Maar mijn bijdrage was gericht op de aanwas van starters voor heel Amsterdam eo. En dan heb je wel meer nodig dan wat er beschikbaar is in 020ZO. Mensen blijven overigens pas met restschuld zitten als ze weg moeten bijvoorbeeld doordat ze hypotheek niet meer kunnen betalen. Ongeveer 1 van de 4 mln eigenaren van koopwoning heeft een hypotheekschuld die hoger is dan de waarde van de woning. Hiervan is het grootste deel van die groep tussen de 25-35 jaar en nog redelijk in staat om werk te vinden en houden. Gelukkig is er op dit moment in Nederland maar een heel klein deel van de kopers die de dupe van wordt een restschuld en die niet kan aflossen. 

Jenny van Dalen op 30-03-2013 08:45

Beste Emile, 

Je lezers weten vast wel wat een restschuld is. Ik weet dat je het niet alleen over zuidoost praat, daarom geef ik Vathorst aan, 25 minuten rijden naar Amsterdam. Op het laatste stukje, leegstand sociale huurwoningen en reden waarom bewoners blijven zitten geef je geen antwoord.

Emile op 30-03-2013 10:44

Jenny, wat is precies je punt met die leegstand sociale huurwoningen? Bedoel je dat woningen na vrijkomen tegen hogere sociale huur mogen worden verhuurd na vrijkomen en dat woningen dan leeg blijven staan?

Je kunt stellen dat er dan kennelijk een overmaat is aan duurdere sociale huurwoningen. Maar het probleem voor Zuidoost is ook 'onbekend maakt onbemind'. En er is een grote vijver aan woningzoekenden met urgentie, die kiest ondanks dat ze het mogelijk wel kunnen betalen, voor niet verhuizen om hun huur laag te houden. Oplossing kan zijn om deel van de sociale voorraad te verloten waarbij mensen die kort op een wachtlijst staan ook voor woning in aanmerking kunnen komen. Zo zien we bijvoorbeeld dat in Holendrecht woningen net boven sociale huurniveau met graagte door studenten worden bewoond. Dat zal als ze in sociale voorraad blijven dus ook wel aftrek vinden bij deze delgroep.

Jenny van Dalen op 30-03-2013 19:38

Beste Emile,

Kun je mij het verschil uitleggen tussen een sociale huurwoning en een hogere sociale huur?Volgens mij en nu weet ik gelukkig niet alles, is een sociale huurwoning een woning waar huurtoeslag op rust. Hoe zit dat met een hogere sociale huurwoning? Dan valt het toch onder de vrije sector woningen? Ik bedoel  dat er te veel woningen vrijstaan die uit de sociale huur onttrokken worden en dan eerst 1 jaar de verkoop ingaan en als ze niet verkocht worden als vrije sector woning worden verhuurd . Gemiddeld staan deze woningen zo'n 2 jaar leeg. Ik snap dat er een potje gespaard moet worden om nieuwe woningen te gaan bouwen, helaas zitten we momenteel met een crisis en wordt er voorlopig niet gebouwd. Dit gebeurt niet alleen in zuidoost maar overal in Amsterdam e.o. In de tijd dat ik bij ZoWonen werkte kreeg ik bijna dagelijks jonge mensen binnen die graag wilden huren maar de kans niet kregen, 11 jaar ingeschreven staan en wachten is niet niks. Emile, je praat graag over studenten en de middeninkomsten, maar we hebben ook een andere groep die het met minder moeten doen.

Emile op 30-03-2013 21:04

Jenny, klopt huurtoeslag in 2013 krijg je op woningen tot 681 euro. Dat noemen we sociale huurwoninge  De woningen in duurdere sociale huur tussen pakweg 620-680 euro huur worden in Zuidoost niet allemaal onmiddellijk verhuurd. Daar zou je studenten, die kort staan ingeschreven voor kunnen laten opteren. Emile

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl