Emile Jaensch
Bestuurder Stadsdeel Amsterdam Zuidoost (VVD)
Wibaut de machtige

Hij stond in zijn tijd bekend als ‘de machtige meneer Wibaut’: de Amsterdamse SDAP-wethouder en UvA-eredoctor Floor Wibaut. In een recente biografie die Herman de Liagre Böhl over hem schreef wordt dat heel expliciet gemaakt. Maar eerder was de historie van de machtigste wethouder van ons land al bejubeld.

De in de houthandel rijk geworden Florentinus Marinus Wibaut (1859-1936), is namelijk al eerder een levensverhaal geschreven over zijn Walcherse jaren. De in Zeeland geboren en getogen magistraat groeide aan het begin van de twintigste eeuw namens de SDAP – de voorloper van de PvdA – uit tot de machtigste wethouder van Amsterdam. Als getogen Zeeuw en politiek bestuurder in Amsterdam heeft de levenswandel Wibaut al enige jaren mijn interesse. Hoe komt een man tot deze daden en uit wat voor nest kwam hij?

De grootvader van deze bekende Wibaut kwam in  de 19e eeuw vanuit het Franse Nivelles via Antwerpen naar Vlissingen. Jean Baptiste Wybaut, zoals de naam toen nog gespeld werd, was vermoedelijk ongeletterd. Want op zij huwelijk tekent hij met een kruisje. Jean Baptiste begint in Nederland een zaakje in levensmiddelen en brandstoffen. De brandstoffenhandel groit uit tot een flinke handel in Vlissingen. Dit staat allemaal te lezen in de Zeeuwse biografie: De Wibauts op Walcheren van de hand van Eric-Jan Weterings (2009).

In het boek valt ook te lezen dat de latere wethouder in 1859 geboren wordt als 10e kind in een gezin van uiteindelijk 11 kinderen. Er zullen al vroeg broers en zusters overlijden. Vader Wibaut heeft dan de succesvolle kolenhandel van opa overgenomen en werkt zich op tot de Vlissingse upper class. Hij schopt het tot commissaris van scheepswerf De Schelde en voorzitter van de machtige Kamer van Koophandel. Hij zal ook nog een rol vervullen inde lokale politiek.

Na zijn opleiding aan onder meer Rolduc in Kerkrade en de Handelsschool in Amsterdam  ontwikkelt Floor Wibaut zich tussen 1877 en 1904 in Middelburg tot een succesvol houthandelaar. Toch ligt zijn passie vooral bij de publieke zaak. Als politicus manifesteert hij zich voor de eerste keer in 1885. Hij wordt dan lid van de Bond voor het algemeen kies- en stemrecht, afdeling Middelburg. Ook is hij vervolgens werkzaam als publicist en spreker, met het opkomende socialisme als onderwerp.  In 1889 is hij een van de oprichters van de stichting Eigen Haard. Deze stichting heeft een fatsoenlijke huisvesting van arbeiders als doel.

Hij verlaat Walcheren in 1904 met vrouw en kinderen, om in Amsterdam in 1907 gemeenteraadslid en in 1914 wethouder te worden. Wibaut beheerde de cruciale levensmiddelenpolitiek tijdens de Eerste Wereldoorlog, was wethouder van volkshuisvesting en bereikte het toppunt van zijn macht in de jaren twintig als wethouder van financiën. Zijn grote inzet en invloed in de Amsterdamse gemeentepolitiek leidden ertoe dat hij als bijnamen ‘de Machtige’ en ‘Onderkoning van Amsterdam’ kreeg. Men zei wel: ‘B&W = burgemeester en Wibaut’.

Voor zijn verdiensten voor stad en wetenschap kreeg Floor Wibaut in 1928 een eredoctoraat van de UvA. Wie de levenswandel een van de bekendste en machtigste sociaaldemocratische wethouders van Nederland ziet zou bijna vergeten dat hij een derde generatie nieuwe Nederlander is. Zijn grootvader kon nog nauwelijks schrijven toen hij de Schelde overtrok en zich vestigde in ons land. Ruim een eeuw later zijn de rollen omgekeerd en is zijn kleinzoon de onderkoning van de hoofdstad. 


Dit jaar is er dus wederom een biografie over de man verschenen: Wibaut de Machtige van Herman De Liagre Böhl (*). Als ik de recensies lees gaat dit boek niet alleen over de gemeentepolitiek en ondernemerschap, maar ook over Wibauts rol als feminist en seksuele hervormer, en besteedt het aandacht aan zijn privéleven, inclusief zijn liefdesleven, zowel binnen als buiten zijn huwelijk. Ik verwacht het boek onder de kerstboom aan te treffen en zal er dan mijn licht over laten schijnen.

Het kapitale woonhuis van Wibaut aan de Lange Noordstraat in Middelburg zag ik vorig jaar nog te koop staan. Leek me aardig optrekje voor het nieuwe partijburo van de PvdA. Ik zal deze maand weer eens een kijkje nemen om vast te stellen of het pand nog beschikbaar is.
(*) Eerder verscheen er over Wibaut een biografie door Eric Slot en in 1968 promoveerde Gilles Borrie op een proefschrift over Wibaut.



Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl